Dziś poznamy następcę „Kryształu”. Do konkursu na nową fontannę dla Rynku Głównego zgłoszono 28 projektów, ale mieszkańcy nie mogli ich wcześniej zobaczyć. O wyborze najlepszej koncepcji zdecydował sąd konkursowy złożony z architektów, urbanistów i ekspertów zajmujących się ochroną zabytków.
We wtorek o godz. 10.30 w Pałacu Potockich zostaną ogłoszone wyniki konkursu architektoniczno-rzeźbiarskiego na nową fontannę dla Rynku Głównego. Miasto zaprezentuje zwycięski projekt oraz prace, które zajęły drugie i trzecie miejsce. Tym samym zakończy się jeden z najważniejszych etapów procesu, który ma doprowadzić do zastąpienia kontrowersyjnego „Kryształu”.
Choć konkurs wzbudził duże zainteresowanie, a do organizatorów wpłynęło aż 28 prac, mieszkańcy nie mieli możliwości zapoznania się z nimi przed wyborem zwycięzcy. Powodem są przepisy regulujące organizację konkursów prowadzonych w ramach zamówień publicznych.
Puls Krakowa zapytał Urząd Miasta Krakowa, czy krakowianie będą mogli obejrzeć konkursowe projekty jeszcze przed rozstrzygnięciem. Jak wyjaśnił magistrat, postępowanie prowadzone jest na podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych. Organizator konkursu, czyli Zarząd Infrastruktury Wodnej w Krakowie, ma obowiązek zapewnienia anonimowości wszystkich prac do momentu zakończenia procedury – Zgodnie z art. 328 organizator konkursu zapewnia anonimowość prac, a na podstawie wskazanego przepisu oraz regulaminu konkursu udostępnia wyłącznie nagrodzone prace dopiero po zawiadomieniu o wynikach konkursu – poinformował Piotr Subik z biura prasowego Urzędu Miasta Krakowa. Publicznie zaprezentowane zostaną jedynie projekty, które zdobyły najwyższe miejsca.
Urząd podkreśla również, że konkurs od początku nie miał charakteru plebiscytu czy głosowania społecznego – Konkurs nie jest plebiscytem, lecz procedurą ekspercką. Projekty fontanny oceni sąd konkursowy złożony ze specjalistów, ekspertów ponieważ tylko taki tryb pozwala rzetelnie porównać rozwiązania pod kątem jakości, funkcjonalności i wykonalności – przekazał Piotr Subik. Sąd konkursowy oceniał nie tylko wygląd projektów, ale także możliwość ich realizacji, trwałość rozwiązań, funkcjonalność oraz zgodność z wymaganiami konserwatorskimi. Nie bez znaczenia pozostaje również lokalizacja inwestycji. Rynek Główny jest jednym z najcenniejszych historycznych miejsc w Polsce i znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Konkurs na nową fontannę jest efektem kilkuletniej dyskusji dotyczącej przyszłości obecnej instalacji. „Kryształ” pojawił się na Rynku Głównym w 2010 roku. Powstał na podstawie projektu wyłonionego w konkursie dwa lata wcześniej. Szklana konstrukcja pełni funkcję świetlika prowadzącego do podziemnej ekspozycji muzealnej, a jednocześnie miała być nowoczesną fontanną wpisaną w przestrzeń historycznego centrum miasta. Od początku wzbudzała jednak kontrowersje. Część mieszkańców krytykowała jej wygląd, wskazując, że nie pasuje do otoczenia Sukiennic, kościoła Mariackiego i zabytkowych kamienic. W kolejnych latach pojawiały się również uwagi dotyczące utrzymania obiektu. Fontanna była regularnie zabrudzana przez ptaki, a czyszczenie szklanych elementów okazywało się trudne i kosztowne.
Problemy estetyczne z czasem przestały być najważniejsze. W 2023 roku fontanna została wyłączona z użytkowania. Wykonana na zlecenie miasta ekspertyza wykazała między innymi nieszczelności na połączeniach tafli szkła, uszkodzenia elementów konstrukcyjnych oraz zużycie instalacji technicznych. Koszt remontu oszacowano na około 1,3 mln zł. Jednocześnie specjaliści ocenili, że nawet po przeprowadzeniu napraw nie będzie gwarancji bezawaryjnego funkcjonowania obiektu. W efekcie miasto zdecydowało się przygotować nową inwestycję.
Zanim ogłoszono konkurs, miasto przeprowadziło konsultacje społeczne dotyczące przyszłości fontanny na Rynku Głównym. Trwały one od 8 września do 3 października 2025 roku. W ich ramach zorganizowano ankietę internetową i papierową, spotkanie konsultacyjne oraz spacer badawczy wokół fontanny „Kryształ”. Łącznie zebrano 744 ankiety. Z raportu opublikowanego przez miasto wynika, że 76 proc. uczestników negatywnie oceniło obecną fontannę. Jednocześnie 70 proc. respondentów wskazało, że nowy obiekt powinien nawiązywać do historycznego charakteru Rynku Głównego. W ankietach pojawiały się również oczekiwania dotyczące funkcji przyszłej fontanny. Uczestnicy wskazywali między innymi na potrzebę stworzenia miejsc do siedzenia, wykorzystania elementów zieleni oraz rozwiązań nawiązujących do historii Krakowa. Wyniki konsultacji zostały wykorzystane przy przygotowaniu założeń konkursu architektoniczno-rzeźbiarskiego na nową fontannę.
Dzisiejsze ogłoszenie wyników nie kończy całego procesu. Zwycięzca konkursu otrzyma możliwość przygotowania pełnej dokumentacji projektowej nowej fontanny wraz z wymaganymi uzgodnieniami i decyzjami administracyjnymi. Dopiero po zakończeniu tego etapu miasto będzie mogło ogłosić przetarg na realizację inwestycji. Zgodnie z dotychczasowym harmonogramem roboty budowlane mają rozpocząć się w 2027 roku.
