Mimo że świadomość zdrowotna rośnie, alkohol wciąż pozostaje nieodłącznym elementem życia towarzyskiego młodych krakowian. Najnowsze badanie pokazuje, że ponad 80 procent Polaków w wieku 18–25 lat spożywa alkohol. A Kraków – największy ośrodek akademicki w Polsce – nie jest wyjątkiem.
– W akademikach AGH czy Politechniki Krakowskiej weekend zaczyna się w czwartek – mówi z uśmiechem jeden z krakowskich studentów. – Trudno nie mieć kontaktu z alkoholem, skoro jest obecny przy każdej integracji, w klubach, na imprezach wydziałowych.
Jak wynika z badania przeprowadzonego przez platformę ePsycholodzy.pl, aż 80,4% respondentów w wieku 18–25 lat spożywa alkohol z różną częstotliwością. Wśród nich przeważają kobiety. Co ciekawe, 28% młodych dorosłych sięga po alkohol tylko przy konkretnej okazji, 24% robi to sporadycznie, a prawie 5% – 4–5 razy w tygodniu lub częściej. Codziennie pije blisko 3% badanych.
Zdaniem ekspertów wyniki te nie dziwią. – Wiek 18–25 lat to okres eksperymentów, intensywnych kontaktów społecznych, zabawy. Alkohol staje się naturalnym elementem tych relacji – komentuje dr hab. Anna Fidelus, prorektor ds. studenckich UKSW.
– To nie są już tylko wieczory z winem przy serialu – mówi terapeutka. – Młode kobiety otwarcie mówią o tym, że piją. Dla nich to nie powód do wstydu, tylko coś, co wpisuje się w miejską codzienność: pracę, znajomych, weekendy. W Krakowie widzimy to m.in. w rosnącej popularności koktajl barów, wine barów czy modnych pubów w Kazimierzu i na Zabłociu. W lokalach takich jak Eszeweria, Miejscówka czy Lastriko piwo kraftowe i prosecco to obowiązkowy punkt wieczoru.
– Ponad 18% abstynentów, czyli stosunkowo niski odsetek, może wskazywać na dużą społeczną akceptację dla picia alkoholu, także wśród osób dopiero wchodzących w dorosłość. Z perspektywy profilaktyki zdrowotnej i społecznej to sygnał ostrzegawczy. Nie tyle świadczy on o powszechnym uzależnieniu, co o ryzyku utrwalania się norm sprzyjających regularnemu i niekrytycznemu spożywaniu alkoholu. W tym sensie badanie uwidacznia pewien wymiar problemu społecznego – dodaje dr hab. Anna Fidelus, prof. UKSW.
Spożywanie alkoholu (z różną częstotliwością) częściej deklarują kobiety niż mężczyźni. Ponadto mówią o tym przede wszystkim osoby z miesięcznym dochodem netto na poziomie 5000-6999 zł, z wykształceniem średnim, a także z miast liczących od 100 tys. do 199 tys. mieszkańców i co najmniej 500 tys. ludności. – Młode, pracujące kobiety są konsumentkami alkoholu będącego składową stylu życia. Mają gotowość do otwartego mówienia o tym, że korzystają z takich trunków, przełamują kulturowe stereotypy. Jest to dla nich forma rekreacji, ale niejedyna przydatna do zabawy towarzyskiej i tzw. resetu. Alkohol jest dla nich dostępny, charakteryzuje się dużym społecznym przyzwoleniem. Wydaje się nadal bardzo popularny w tej grupie wiekowej, choć należałoby dopytać, o jakim trunku dokładnie mówią respondentki – wyjaśnia psycholog i psychoterapeutka Beata Morawska-Jóźwiak, prezes Stowarzyszenia Wspierania Rozwoju Dzieci i Młodzieży.
28% ankietowanych zaznacza, że spożywa alkohol tylko przy konkretnej okazji (np. urodzin lub imienin). Jak przekonuje Beata Morawska-Jóźwiak, mamy tu do czynienia ze stwierdzeniem wieloznacznym i bardzo pojemnym. Do tego imieniny lub urodziny urządzane są zazwyczaj w weekendy, a to jest już inny wariant odpowiedzi. Ekspertka zwraca uwagę na zachowanie osób, które ocierają się o picie ryzykowne. One niechętnie konfrontują się z pytaniami o częstotliwość, która jest precyzyjnie określona. Udzielenie odpowiedzi „tylko przy konkretnej okazji” jest wariantem bezpiecznym, współpracującym z mechanizmami obronnymi.
– Wysoki odsetek ww. odpowiedzi sugeruje, że alkohol pełni przede wszystkim funkcję rytualno-integracyjną. Młode osoby spożywają go głównie w ramach okoliczności społecznych, co może oznaczać, że nie odczuwają silnej potrzeby picia w codziennych sytuacjach. Jednak jednocześnie może to świadczyć o trudności w odmówieniu konsumpcji w sytuacjach towarzyskich, szczególnie w kontekście presji grupowej, chęci przynależności oraz lęku przed odrzuceniem – dodaje prorektor ds. studenckich i kształcenia UKSW.
Natomiast 23,7% badanych wskazuje, że robi to sporadycznie (np. raz na 2 tygodnie bądź raz w miesiącu), 9,2% – raz w tygodniu, a 6,5% – tylko w weekend. W opinii ekspertów, częstotliwość picia może być zaniżona. Młodzi ludzie nie zawsze chcą lub potrafią szczerze przyznać się do swoich zachowań, zwłaszcza jeśli odbiegają one od społecznie akceptowanych norm.
– Kluczowe nie jest to, jak często, ale ile i w jakich okolicznościach młode osoby spożywają alkohol. Picie rzadkie, ale intensywne, może być groźniejsze niż regularne, lecz umiarkowane. Edukacja powinna uwzględniać oba aspekty, tj. częstotliwość i ilość. Ważne też, aby uczyć rozpoznawania sygnałów ryzykownego picia, nawet jeśli z pozoru nie jest źle – stwierdza Michał Pajdak. Do tego widać, że 4,4% uczestników badania sięga po alkohol 2-3 razy w tygodniu, a 3,4% – 4-5 razy w tygodniu. Z kolei 2,7% badanych zaznacza, że pije każdego dnia, a 2,5% robi to 6 razy w tygodniu. – Deklaracje częstszego spożycia, choć mniej liczne, mogą wskazywać na wykształcenie się ryzykownego wzorca picia. Robienie tego kilka razy w tygodniu, zwłaszcza w sposób systematyczny, zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju uzależnienia lub wystąpienia negatywnych konsekwencji zdrowotnych, psychicznych i społecznych – zwraca uwagę dr hab. Anny Fidelus, prof. UKSW.
Z kolei ekspert z platformy ePsycholodzy.pl stwierdza, że tak częste sięganie po alkohol nie zawsze wskazuje na uzależnienie, ale niewątpliwie może być jego początkiem. Regularne picie – szczególnie bez wyraźnych okazji – może świadczyć o potrzebie łagodzenia napięcia, redukcji stresu lub radzenia sobie z trudnymi emocjami.
– Na pewno alkohol jest obecny w przestrzeni społecznej jako tzw. czasoumilacz. Jego dystrybucja wykorzystuje lubianą muzykę, wartości, symbole i popularne twarze aktorów, a także humor oraz naturę będącą synonimem zdrowego odpoczynku. Osoby w wieku 18-25 lat to łakomy kąsek dla marketingowców – młode, ale już zarabiające. Ich dorosłe nawyki właśnie się krystalizują, co daje perspektywę wieloletniej wierności ulubionemu produktowi – podsumowuje Beata Morawska-Jóźwiak.
