Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie została liderem międzynarodowego projektu CE4SPACE, finansowanego z programu Horizon Europe. Inicjatywa o budżecie ponad 4,5 mln euro ma rozwiązać problem śmieci kosmicznych i wprowadzić gospodarkę obiegu zamkniętego w sektorze kosmicznym.
Problem: śmieci kosmiczne rosną szybciej niż technologie
Rozwój sektora kosmicznego przyspiesza z roku na rok. Na orbitach Ziemi znajduje się coraz więcej satelitów, a kolejne misje kierowane są na Księżyc i Marsa. Większość urządzeń projektowana jest jednak w sposób, który uniemożliwia ich ponowne wykorzystanie.
Efekt? Narastający problem odpadów kosmicznych, które stanowią realne zagrożenie dla kolejnych misji i infrastruktury orbitalnej.
Dodatkowo transport materiałów z Ziemi pozostaje bardzo kosztowny i generuje znaczący ślad węglowy. To sprawia, że przejście na model gospodarki cyrkularnej w kosmosie przestaje być wyborem – staje się koniecznością. Projekt CE4SPACE wpisuje się w strategię Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), która zakłada osiągnięcie tzw. „Zero Debris Approach” do 2030 roku, czyli ograniczenie powstawania nowych odpadów kosmicznych.
CE4SPACE – jak działa projekt AGH z Krakowa?
Projekt CE4SPACE (Circular Economy for Space) zakłada opracowanie kompleksowych rozwiązań naukowych, technologicznych i biznesowych, które pozwolą ograniczyć, a docelowo wyeliminować problem kosmicznych śmieci.
Prace badawcze będą prowadzone równolegle w kilku obszarach. Pierwszy z nich dotyczy wykorzystania zasobów i odpadów kosmicznych. Naukowcy chcą opracować technologie pozwalające na pozyskiwanie i przetwarzanie materiałów ze zużytych satelitów oraz innych obiektów znajdujących się na orbitach. Równolegle analizowane będzie wykorzystanie lokalnych surowców, takich jak księżycowy regolit, który mógłby posłużyć do budowy elementów infrastruktury poza Ziemią.
Drugim filarem projektu są nowe technologie wspierające gospodarkę obiegu zamkniętego w kosmosie. Chodzi przede wszystkim o rozwój tzw. ekoprojektowania, czyli tworzenia satelitów w taki sposób, aby mogły działać dłużej i być łatwiejsze w naprawie lub ponownym wykorzystaniu. Równocześnie rozwijane będą metody aktywnego usuwania śmieci z orbit, a także systemy oparte na sztucznej inteligencji i robotyce, które mają poprawić bezpieczeństwo misji i ograniczyć ryzyko kolizji.
Trzeci obszar obejmuje kwestie biznesowe i prawne. Projekt zakłada opracowanie nowych modeli funkcjonowania rynku kosmicznego, w tym bardziej odpornych łańcuchów dostaw. Analizowane będzie również ryzyko geopolityczne związane z technologiami podwójnego zastosowania, a efektem prac mają być propozycje nowych regulacji dla partnerstw publiczno-prywatnych w sektorze kosmicznym.
AGH Kraków koordynuje międzynarodowe konsorcjum
Za realizację projektu odpowiada Wydział Technologii Kosmicznych AGH w Krakowie, kierowany przez prof. Tadeusza Uhla. W projekt zaangażowano także pięć renomowanych uczelni europejskich – z Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji i Luksemburga. Wśród nich znajdują się m.in. University of Durham, Technische Universität Berlin oraz uczelnie z Tuluzy i Luksemburga, co pokazuje skalę i międzynarodowy charakter przedsięwzięcia.
Obok środowiska akademickiego w projekcie uczestniczą również partnerzy przemysłowi i instytucjonalni. Współpracują m.in. jednostki Polskiej Akademii Nauk, firmy technologiczne związane z sektorem kosmicznym, a także organizacje zajmujące się badaniami i wdrożeniami. Takie połączenie nauki, biznesu i technologii ma zwiększyć szanse na praktyczne wykorzystanie wyników projektu.
Kraków kształci przyszłych ekspertów sektora kosmicznego
Istotnym elementem projektu CE4SPACE jest także rozwój młodej kadry naukowej. W jego ramach powstanie międzynarodowa sieć badawcza, która zatrudni 15 doktorantów i doktorantek. Część z nich będzie prowadzić swoje badania w Krakowie, w laboratoriach AGH. Program kształcenia został zaprojektowany jako interdyscyplinarny. Obejmuje zarówno zagadnienia związane z inżynierią kosmiczną i naukami o materiałach, jak i ekonomię, zarządzanie czy prawo kosmiczne. Uczestnicy projektu będą zdobywać także kompetencje związane z nowoczesnymi technologiami, które mają kluczowe znaczenie dla przyszłości sektora kosmicznego.
W założeniu twórców projektu to właśnie oni mają w kolejnych latach rozwijać rozwiązania pozwalające na bardziej zrównoważoną eksplorację kosmosu.
