Kampania przed wyborami prezydenta Krakowa coraz wyraźniej przenosi się na ulice. Komitety nie mogą jednak wieszać materiałów w dowolnych miejscach, a zgoda właściciela ogrodzenia lub budynku nie zawsze wystarczy. Za reklamę niezgodną z uchwałą krajobrazową kara może sięgnąć kilku, a nawet kilkunastu tysięcy złotych.
Wybory prezydenta Krakowa odbędą się 27 września. Wraz ze zbliżającym się głosowaniem na ulicach będzie przybywać plakatów, banerów i billboardów z wizerunkami kandydatów. Ich rozmieszczanie podlega jednak nie tylko Kodeksowi wyborczemu, lecz także krakowskiej uchwale krajobrazowej.
Kodeks wyborczy definiuje materiał wyborczy jako pochodzący od komitetu, upubliczniony i utrwalony przekaz związany z wyborami. Jeżeli taki materiał promuje kandydata, jest jednocześnie reklamą w rozumieniu przepisów o planowaniu przestrzennym. Urzędnicy podkreślają, że uchwała nie ingeruje w treść kampanii, ale określa, gdzie i na jakich nośnikach reklama może być prezentowana.
– Wszystkie materiały wyborcze, które nie są sprzeczne z przepisami uchwały krajobrazowej i innymi przepisami prawa oraz spełniają wymogi bezpieczeństwa ruchu drogowego, mogą być rozpowszechniane przez komitety wyborcze – informuje Urząd Miasta Krakowa.
Największym ryzykiem dla komitetów są rozwiązania dobrze znane z wcześniejszych kampanii: banery wieszane na ogrodzeniach, plakaty przyklejane do murów i elewacji oraz materiały montowane na słupach oświetleniowych lub trakcyjnych. Krakowska uchwała krajobrazowa co do zasady nie pozwala na stosowanie takich form reklamy. Nie zmienia tego zgoda właściciela posesji, ponieważ odpowiada ona tylko na pytanie, kto pozwolił wykorzystać dane miejsce, a nie czy sposób ekspozycji jest zgodny z prawem.
Za nielegalnie umieszczoną reklamę nie grozi jednorazowy mandat o stałej wysokości. Kara jest naliczana za każdy dzień naruszenia, a jej wysokość zależy również od powierzchni nośnika. Zgodnie z ustawowym mechanizmem jest to 40-krotność części stałej opłaty reklamowej oraz 40-krotność stawki zależnej od liczby metrów kwadratowych reklamy. Przy maksymalnych stawkach określonych na 2026 rok oznacza to 155,60 zł za każdy dzień oraz dodatkowo 14,40 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni nośnika. Przykładowo reklama o powierzchni 5 m kw. może kosztować 227,60 zł dziennie, a po 30 dniach kara wyniesie 6828 zł. W przypadku billboardu o powierzchni 12 m kw. byłoby to 328,40 zł dziennie i 9852 zł po miesiącu. Za nośnik o powierzchni 18 m kw. kara może sięgnąć 414,80 zł dziennie, czyli 12 444 zł po 30 dniach.
Nawet pozornie niewielki baner pozostawiony przez kilka tygodni w niedozwolonym miejscu może wygenerować dla komitetu wielotysięczną należność. Samo zdjęcie reklamy po kontroli nie musi też kończyć sprawy, ponieważ kara może zostać naliczona za cały ustalony okres naruszenia – Jeżeli zostanie potwierdzona niezgodność z uchwałą krajobrazową, wszczynane jest z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary finansowej – wyjaśniają urzędnicy.
Sprawami reklam zajmują się, zależnie od miejsca i rodzaju nośnika, Wydział Architektury i Urbanistyki Urzędu Miasta Krakowa oraz Zarząd Dróg Miasta Krakowa. Urzędnicy ustalają parametry reklamy i dane odpowiedzialnego podmiotu. Postępowanie może zakończyć się nie tylko karą, lecz także nakazem usunięcia nośnika albo dostosowania go do obowiązujących zasad.
Przepisy obejmują również materiały umieszczane w oknach. Plakat przyklejony do szyby od wewnętrznej lub zewnętrznej strony nie jest traktowany jako robota budowlana, dlatego nie wymaga zgłoszenia ani pozwolenia na budowę. Nadal pozostaje jednak reklamą i musi spełniać wymagania uchwały krajobrazowej. W przeciwnym razie także może zostać objęty postępowaniem i nakazem usunięcia.
Materiały wyborcze mogą być legalnie prezentowane między innymi na przeznaczonych do tego słupach plakatowo-reklamowych, panelach w wiatach przystankowych i przejściach podziemnych oraz na zgodnych z uchwałą tablicach i billboardach. Szczegółowe zasady zależą od części miasta, rozmiaru nośnika i jego odległości od skrzyżowań, przystanków oraz budynków. Wolnostojące tablice dopuszczone w odpowiednich strefach mogą mieć do 5 m kw. powierzchni i 3,5 metra wysokości. Co do zasady powinny znajdować się co najmniej 100 metrów od skrzyżowania, 15 metrów od wiaty przystankowej oraz 80 metrów od innej wolnostojącej reklamy. Billboardy o powierzchni 12 lub 18 m kw. można umieszczać jedynie w określonych częściach miasta i przy zachowaniu dodatkowych odległości. Ograniczona jest również możliwość korzystania z banerów. Uchwała dopuszcza je między innymi na rusztowaniach związanych z prowadzonymi pracami budowlanymi, przy czym reklama nie może zajmować więcej niż połowy powierzchni baneru. Mogą pojawić się także w miejscu organizacji wydarzenia plenerowego, ale tylko czasowo i na zasadach określonych w przepisach.
Jeszcze bardziej restrykcyjne wymagania obowiązują w historycznym centrum oraz na terenach parków kulturowych Stare Miasto, Kazimierz ze Stradomiem i Nowa Huta. Umieszczenie reklamy na budynku może wymagać zgłoszenia prac, a w przypadku zabytku – pozwolenia na budowę. Osobna zgoda jest potrzebna na zajęcie pasa drogowego lub wykorzystanie terenu zarządzanego przez ZDMK.
Uchwała nie ogranicza w taki sam sposób kampanii prowadzonej w internecie, radiu czy telewizji. Dopuszczalne są również reklamy mobilne umieszczone na samochodach, autobusach, rowerach i motocyklach oraz materiały noszone przez osoby
