Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) odpowiada już za około 5 procent wszystkich nowotworów na świecie. Co roku diagnozę choroby wywołanej przez ten patogen słyszy ponad 625 tys. kobiet i blisko 70 tys. mężczyzn. W Polsce skala problemu również jest poważna – w 2023 roku odnotowano niemal 3,5 tys. nowych zachorowań na nowotwory zależne od HPV i ponad 2 tys. zgonów.
Z okazji Międzynarodowego Dnia Świadomości HPV eksperci przypominają, że wirus nie jest wyłącznie problemem kobiet. Choroby wywołane przez HPV dotykają także mężczyzn, a skuteczną ochroną są szczepienia oraz edukacja zdrowotna – szczególnie wśród młodych osób.
HPV jest jednym z najczęściej przenoszonych wirusów. Specjaliści podkreślają, że ryzyko kontaktu z nim w ciągu życia jest bardzo wysokie – według różnych analiz może dotyczyć od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent populacji. Najczęściej mówi się o raku szyjki macicy, który wciąż jest najpoważniejszą konsekwencją zakażenia u kobiet. W Polsce w 2022 roku z jego powodu zmarło blisko 1,4 tys. pacjentek.
Lista chorób związanych z HPV jest jednak znacznie dłuższa. Wirus odpowiada także za nowotwory odbytu, prącia oraz części nowotworów głowy i szyi. Według danych przedstawianych przez ekspertów w Polsce rocznie diagnozuje się ponad 760 przypadków raka odbytu i nowotworów głowy oraz szyi powiązanych z tym patogenem, a około 500 osób umiera z ich powodu. Do tego dochodzą również przypadki raka prącia, które choć rzadsze, również mają związek z zakażeniem HPV – Wirus nie wybiera. Choć wciąż najwięcej ofiar to kobiety, nie możemy ignorować faktu, że u mężczyzn liczba zachorowań również rośnie. Mówimy o raku odbytu, prącia czy nowotworach głowy i szyi, które są szczególnie trudne w leczeniu – podkreśla dr n. med. Monika Pliszkiewicz z Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patologii Szyjki Macicy.
Eksperci wskazują, że kluczową rolę w ograniczaniu liczby zachorowań odgrywają szczepienia. W wielu krajach Europy programy szczepień przeciw HPV są powszechne i obejmują zarówno dziewczęta, jak i chłopców. W Wielkiej Brytanii czy Szwecji dzięki szerokiej profilaktyce udało się ograniczyć zachorowalność na raka szyjki macicy nawet o około 90 procent.
W Polsce szczepienia przeciw HPV są obecnie bezpłatne dla dzieci w wieku od 9 do 14 lat. Specjaliści zwracają jednak uwagę, że z programu korzysta wciąż zbyt mało osób. Ich zdaniem rozwiązaniem mogłoby być przeniesienie szczepień bezpośrednio do szkół, co znacząco ułatwiłoby dostęp do profilaktyki – Systemowa profilaktyka w szkołach to najtańszy i najwygodniejszy sposób walki z zachorowaniami. Każda złotówka wydana na szczepionkę pozwala uniknąć znacznie wyższych kosztów leczenia – mówi prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Problem ma także wymiar ekonomiczny. Według analiz Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji samo leczenie chorób wywołanych przez HPV kosztuje polski system ochrony zdrowia około 842 mln zł rocznie. Dodatkowe 736 mln zł to straty wynikające z tzw. utraconej produktywności – gdy pacjenci z powodu choroby wypadają z rynku pracy i życia społecznego.
Eksperci podkreślają, że skuteczna walka z HPV wymaga nie tylko szczepień, ale także edukacji zdrowotnej i nowoczesnych narzędzi wspierających system profilaktyki. Jednym z rozwiązań może być szersze wykorzystanie technologii w ochronie zdrowia – na przykład automatycznych przypomnień SMS lub e-mail o kolejnych dawkach szczepienia. Badania pokazują, że takie powiadomienia znacząco zwiększają szansę na ukończenie pełnego cyklu szczepień.
