Jak często kosić trawę, by nie szkodzić zdrowiu i środowisku? Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego przez trzy lata badali trawniki i sprawdzili, jak różne sposoby koszenia wpływają na pylenie, bioróżnorodność i obecność kleszczy. Wnioski: rzadsze koszenie może być korzystniejsze – zwłaszcza dla alergików.
Badania prowadzono na Kampusie 600-lecia Odnowienia UJ na Ruczaju. W eksperymencie uwzględniono 72 poletka, na których stosowano różne schematy koszenia – od bardzo intensywnego (nawet 12 razy w sezonie) po skrajnie rzadkie, wykonywane raz na dwa lata. Analiza objęła nie tylko wygląd trawników, ale przede wszystkim ich wpływ na środowisko: roślinność, liczebność owadów, mikroorganizmy glebowe oraz właściwości gleby.
Wyniki pokazują wyraźnie, że częste koszenie nie jest optymalnym rozwiązaniem. – Częste koszenie powoduje częstsze pylenie, ponieważ trawy szybciej zakwitają – tłumaczy dr Joanna Kajzer-Bąk z Wydziału Biologii UJ. To szczególnie istotna informacja dla alergików, dla których kontakt z pyłkami traw jest jednym z głównych problemów w sezonie wiosenno-letnim.
Z badań wynika, że trawnik nie powinien być koszony częściej niż raz w miesiącu. Taki sposób pielęgnacji sprzyja bioróżnorodności – zwiększa liczbę gatunków roślin, przyciąga więcej owadów, a w konsekwencji wspiera także ptaki. Jednocześnie ogranicza negatywne zjawiska związane z nadmierną ingerencją w glebę. Zbyt intensywne koszenie prowadzi bowiem do jej ubijania, podnosi temperaturę podłoża i może sprzyjać wzrostowi poziomu zanieczyszczeń.
Naukowcy wskazują jednak, że całkowite zaniechanie koszenia również nie jest dobrym rozwiązaniem. Brak jakiejkolwiek pielęgnacji może prowadzić do rozwoju gatunków inwazyjnych, które zaburzają lokalne ekosystemy. Dlatego rekomendują tzw. koszenie mozaikowe.
To podejście polega na tym, że nie ścina się całej powierzchni trawnika jednocześnie, lecz tylko wybrane fragmenty, pozostawiając pozostałe części na później. W efekcie tworzy się zróżnicowana struktura roślinności – część trawy jest krótka, część wyższa. Takie rozwiązanie pozwala zachować równowagę między estetyką a potrzebami przyrody.
W ramach projektu „Kosić czy nie kosić?” sprawdzono także popularną tezę, że wyższa trawa sprzyja obecności kleszczy. Wyniki nie potwierdziły tej zależności. Kleszcze pojawiały się zarówno na trawnikach koszonych często, jak i na tych pozostawionych bez ingerencji przez dłuższy czas. Naukowcy podkreślają jednak, że to zagadnienie wymaga dalszych analiz i nie należy wyciągać zbyt daleko idących wniosków.
Efektem projektu jest również narzędzie dla mieszkańców i instytucji zajmujących się zielenią. Powstała ogólnodostępna aplikacja internetowa, która pomaga podejmować decyzje dotyczące pielęgnacji trawników. Zawiera materiały edukacyjne oraz umożliwia udział w prostych eksperymentach online związanych z obserwacją zmian w przyrodzie, m.in. w kontekście urbanizacji Krakowa.
Autorzy projektu podkreślają, że ich celem było znalezienie kompromisu między estetyką przestrzeni miejskiej a potrzebami środowiska. Wyniki pokazują, że taki kompromis jest możliwy – wymaga jednak zmiany podejścia do utrzymania zieleni. W praktyce oznacza to mniej intensywne koszenie i większą elastyczność w zarządzaniu trawnikami.
