Czy urzędnik może prowadzić własną działalność gospodarczą? A co w sytuacji, gdy jest wspólnikiem, udziałowcem lub członkiem zarządu spółki, która zawiera umowy z miastem albo miejskimi jednostkami? Takie sytuacje mogą rodzić ryzyko konfliktu interesów, dlatego przepisy określają, kiedy pracownik samorządowy powinien wyłączyć się z podejmowania decyzji. W odpowiedzi na pytania Pulsu Krakowa Urząd Miasta Krakowa poinformował, że od maja 2024 roku stwierdzono dwa przypadki naruszenia obowiązujących przepisów.
Przepisy dotyczące konfliktu interesów mają zagwarantować, że decyzje podejmowane przez administrację są bezstronne i nie wynikają z prywatnych powiązań urzędników. Chodzi o sytuacje, w których pracownik mógłby odnieść osobistą korzyść z rozstrzygnięcia sprawy, którą sam prowadzi lub współprowadzi.
Przykładem może być urzędnik będący udziałowcem firmy startującej w przetargu organizowanym przez magistrat albo członkiem zarządu spółki realizującej zlecenia dla miasta lub jego jednostek. Podobne wątpliwości mogą pojawić się także wtedy, gdy prowadzi własną działalność gospodarczą i jednocześnie zajmuje się sprawami dotyczącymi podmiotów, z którymi jest powiązany. Samo posiadanie firmy czy udziałów nie oznacza jednak złamania prawa.
Jak wyjaśnia Urząd Miasta Krakowa – „Sam fakt istnienia jakichkolwiek powiązań pomiędzy pracownikiem Urzędu a podmiotem będącym stroną umowy zawieranej przez Urząd nie oznacza automatycznie występowania konfliktu interesów ani naruszenia obowiązujących przepisów. Powiązania takie mogą mieć charakter zawodowy, społeczny lub organizacyjny i same w sobie nie są zabronione.” Jak podkreśla magistrat, problem pojawia się dopiero wtedy, gdy „Prywatny interes pracownika lub osoby z nim powiązanej może wpływać albo stwarzać uzasadnione wrażenie wpływu na sposób wykonywania obowiązków służbowych, podejmowane rozstrzygnięcia i decyzje.” W takich przypadkach urzędnik powinien poinformować przełożonego i wyłączyć się z prowadzenia sprawy.
Jakie przepisy obowiązują urzędników?
Zasady dotyczące konfliktu interesów wynikają przede wszystkim z ustawy o pracownikach samorządowych, ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Prawa zamówień publicznych. Obowiązują również wewnętrzne regulacje Urzędu Miasta Krakowa, w tym regulamin pracy i kodeks postępowania etycznego. Każdy nowo zatrudniony pracownik przechodzi szkolenie z zakresu etyki oraz standardów służby publicznej, a urząd organizuje także szkolenia dotyczące przeciwdziałania korupcji i konfliktowi interesów. Co istotne, pracownik samorządowy może prowadzić działalność gospodarczą, o ile nie koliduje ona z wykonywanymi obowiązkami i nie prowadzi do konfliktu interesów.
Bardziej rygorystyczne ograniczenia obejmują natomiast członków zarządów spółek gminnych. Nie mogą oni prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek, zasiadać we władzach innych spółek ani posiadać ponad 10 proc. udziałów lub akcji przekraczających 10 proc. kapitału zakładowego. Ustawa przewiduje jedynie nieliczne wyjątki od tych zakazów.
Dwa przypadki naruszenia
W odpowiedzi na pytania Pulsu Krakowa magistrat poinformował, że od 20 maja 2024 r. zidentyfikowano dwa przypadki naruszenia art. 30 ustawy o pracownikach samorządowych.
Magistrat wyjaśnił także, że pracownicy zobowiązani do składania oświadczeń o prowadzeniu działalności gospodarczej przekazują je do Referatu Zarządzania Kadrami Wydziału Organizacyjnego. Dokumenty są przechowywane w aktach osobowych i nie jest prowadzony odrębny rejestr takich oświadczeń. Jednocześnie urząd wskazał, że przepisy nie nakładają na pracowników obowiązku zgłaszania pełnienia funkcji prezesa, członka zarządu, prokurenta czy wspólnika spółki prawa handlowego. Wyjątkiem są osoby składające oświadczenia majątkowe oraz przypadki, gdy obowiązek wynika z przepisów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej.
W kolejnym artykule opiszemy, czego dotyczyły dwa przypadki naruszenia przepisów wskazane przez Urząd Miasta Krakowa, w jaki sposób zostały wykryte, jakie działania podjęto oraz czy miały związek z działalnością gospodarczą lub współpracą podmiotów z Gminą Miejską Kraków i jej jednostkami.
