Kraków wyróżnia się frekwencją na niedzielnych mszach w analizie siedmiu największych aglomeracji Polski przygotowanej przez Kartografię ekstremalną. W centrum liczba uczestników nabożeństw przewyższa liczbę mieszkających tam katolików. Do kościołów na Starym Mieście przychodzą także wierni z innych części miasta.
Analiza oparta na danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC pokazuje wyraźne różnice między największymi ośrodkami miejskimi. Kraków wypada najwyżej w przedstawionym porównaniu. Warszawa i Łódź osiągają niższe wskaźniki niż Poznań, Wrocław i Trójmiasto. Różnice występują także między sąsiadującymi miastami aglomeracji katowickiej. Autor opracowania zwraca uwagę na związek tego układu z historycznymi podziałami kraju. Kraków wpisuje się w obraz dawnej Galicji, gdzie uczestnictwo w praktykach religijnych jest wysokie. Z kolei wśród pozostałych analizowanych ośrodków miasta dawnego zaboru pruskiego i Ziem Odzyskanych wypadają lepiej niż Warszawa i Łódź – „Rekordzistą ogółem jest jednak — bez zaskoczenia — Kraków” — pisze Kartografia ekstremalna. Jednocześnie, według autora, frekwencja na niedzielnych mszach w siedmiu największych aglomeracjach jest niższa niż w całym kraju. Kraków zajmuje więc wysoką pozycję wśród największych ośrodków, które jako grupa wyróżniają się słabszym uczestnictwem w tej praktyce religijnej.
Stare Miasto przyciąga wiernych z innych dzielnic
W Krakowie szczególny wynik osiąga centrum. Według Kartografii ekstremalnej na Starym Mieście w niedzielnych mszach uczestniczy więcej osób, niż wynosi liczba katolików zamieszkujących ten obszar. Autor tłumaczy to napływem wiernych z innych części miasta. Podczas liczenia uczestnik jest uwzględniany w kościele, do którego przyszedł. Mieszkaniec innej dzielnicy wybierający mszę na Starym Mieście zwiększa zatem frekwencję w centrum. Nie zwiększa natomiast liczby miejscowych katolików, z którą porównuje się obecnych na nabożeństwach.
W ten sposób liczba uczestników może przewyższać liczbę wiernych zamieszkujących daną parafię. Wynik pokazuje wtedy, że kościół gromadzi również osoby spoza swojego najbliższego otoczenia. Tak autor opracowania wyjaśnia sytuację na Starym Mieście. Ma to znaczenie dla oceny różnic między częściami Krakowa. Wysoka frekwencja w centrum nie jest wyłącznie wynikiem obecności jego mieszkańców. Składają się na nią także praktyki osób, które na niedzielną mszę przychodzą z innych dzielnic.
Jak liczy się uczestnictwo we mszach?
Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego posługuje się wskaźnikiem dominicantes. Oblicza go przez porównanie liczby uczestników niedzielnych mszy z liczbą katolików zobowiązanych do uczestnictwa. Liczbę zobowiązanych przyjmuje się jako 82 procent katolików zamieszkujących badany obszar. Uczestnicy są liczeni podczas mszy w wybraną niedzielę. Wskaźnik dotyczy zatem określonej grupy katolików, a nie wszystkich mieszkańców. To istotne przy odczytywaniu wyników dla miasta, dzielnicy czy parafii. Procent dominicantes nie jest bezpośrednią informacją o tym, jaka część całej ludności uczestniczy w niedzielnych nabożeństwach. Znaczenie ma również miejsce pomiaru. Liczenie odbywa się tam, gdzie wierni uczestniczą we mszy, podczas gdy podstawą obliczenia jest liczba katolików zamieszkujących dany obszar. W parafiach przyciągających osoby z innych części miasta obie grupy mogą wyraźnie różnić się liczebnością. Stare Miasto jest przykładem takiej sytuacji. Napływ uczestników podnosi frekwencję w kościołach centrum, choć osoby te mieszkają poza miejscowymi parafiami. Wynik należy więc czytać jako miarę obecności na nabożeństwach z uwzględnieniem przepływu wiernych między częściami miasta.
W analizie Kartografii ekstremalnej Kraków zajmuje najwyższą pozycję. Autor wskazuje, że jego wynik odpowiada szerszemu układowi regionalnemu: dawna Galicja wyróżnia się wysokim uczestnictwem w praktykach religijnych, a jej największe miasto zachowuje tę odrębność również na tle innych dużych ośrodków. Porównanie Warszawy i Łodzi z Poznaniem, Wrocławiem oraz Trójmiastem pokazuje natomiast, że wielkość miasta nie wystarcza do opisania frekwencji. Wszystkie te ośrodki należą do największych w kraju, ale ich wyniki są odmienne. Według autora opracowania Poznań, Wrocław i Trójmiasto mają wyższy odsetek dominicantes niż Warszawa i Łódź. W tym zestawieniu miasta dawnego zaboru pruskiego i Ziem Odzyskanych wypadają więc stosunkowo wysoko.
Kraków pozostaje osobnym punktem tego porównania. Jego pozycję autor łączy z dawną Galicją. Zestawienie obejmuje zatem zarówno różnice między dużymi ośrodkami, jak i podobieństwa ich wyników do historycznego otoczenia. Nie jest to jednak jednolity podział na religijne południe i pozostałe części kraju. Wyższe wyniki Poznania, Wrocławia i Trójmiasta w porównaniu z Warszawą i Łodzią pokazują bardziej zróżnicowany obraz największych aglomeracji.
Historyczne różnice autor pokazuje również na przykładzie aglomeracji katowickiej. Najniższą frekwencję wskazuje w Zagłębiu Dąbrowskim, należącym dawniej do zaboru rosyjskiego. Wyżej wypadają Katowice, Chorzów i inne miasta dawnego zaboru pruskiego, które po pierwszej wojnie światowej znalazły się w Polsce. Najwyższe uczestnictwo w tym lokalnym porównaniu autor przypisuje Gliwicom, Zabrzu i Bytomiowi — miastom pozostającym w Niemczech do 1945 roku.
Jedna aglomeracja obejmuje więc miejscowości o różnych wynikach. Ich sąsiedztwo i przynależność do wspólnego obszaru miejskiego nie oznaczają podobnej frekwencji na niedzielnych mszach. W opracowaniu granice historyczne porządkują ten układ: Zagłębie Dąbrowskie wypada najniżej, miasta przyłączone do Polski po pierwszej wojnie światowej wyżej, a miasta pozostające do 1945 roku w Niemczech — najwyżej. Autor zestawia te różnice z dawną przynależnością poszczególnych części aglomeracji.





















