Kraków deklaruje gotowość do dokonywania transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci. Procedura nie została jeszcze uruchomiona, ale – jak wynika z informacji przekazanych przez władze miasta – pierwsze decyzje mogą zapaść po wdrożeniu odpowiednich rozwiązań na poziomie centralnym. W międzyczasie do urzędu wpłynęły już pierwsze wnioski.
Sprawa dotyczy wpisywania do polskiego rejestru stanu cywilnego małżeństw zawartych przez osoby tej samej płci w innych krajach Unii Europejskiej. Chodzi o tzw. transkrypcję, czyli przeniesienie zagranicznego aktu do polskiego systemu, co pozwala na jego pełne uznanie i korzystanie z praw wynikających ze stanu cywilnego również w Polsce. Bez takiego wpisu część uprawnień wynikających z pozostawania w związku małżeńskim pozostaje w krajowym porządku prawnym ograniczona lub trudna do wyegzekwowania.
Wiceprezydent Krakowa Łukasz Sęk wskazuje, że możliwość dokonywania takich wpisów zależy od zmian przygotowywanych przez administrację rządową. Jak podkreśla, stanie się to „po wdrożeniu niezbędnych rozwiązań technicznych oraz prawnych przez właściwe ministerstwa”. Oznacza to, że miasto nie zamierza podejmować decyzji wyprzedzających, lecz czeka na jasne podstawy prawne i organizacyjne. Po ich wprowadzeniu – zgodnie ze stanowiskiem miasta – „Prezydent Miasta Krakowa […] będzie dokonywał wpisów (transkrypcji) do polskiego rejestru stanu cywilnego zagranicznych dokumentów potwierdzających zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci”. Jak zaznacza wiceprezydent, chodzi o rozwiązania przygotowywane na poziomie państwa, w tym przez Ministerstwo Cyfryzacji oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. To właśnie one mają określić zarówno zakres, jak i sposób dokonywania takich wpisów w rejestrze stanu cywilnego.
Obecnie procedura nie funkcjonuje, jednak zainteresowanie mieszkańców jest widoczne. Z danych przekazanych przez magistrat wynika, że od początku obecnej kadencji prezydenta Krakowa do końca kwietnia 2026 roku w Urzędzie Stanu Cywilnego złożono 13 wniosków dotyczących transkrypcji takich małżeństw. To pokazuje, że mimo braku formalnej możliwości rozstrzygnięcia sprawy, mieszkańcy już podejmują próby uregulowania swojej sytuacji prawnej.
Tło sprawy stanowi wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 roku. Trybunał orzekł, że państwo członkowskie nie może odmówić uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego zgodnie z prawem w innym kraju UE, jeśli prowadziłoby to do ograniczenia praw obywateli Unii, w tym swobody przemieszczania się. W praktyce oznacza to konieczność dostosowania krajowych procedur do unijnych standardów i zapewnienia możliwości skutecznego uznania takiego związku również w Polsce. Orzeczenie to zmienia dotychczasową praktykę, w której urzędy stanu cywilnego odmawiały transkrypcji takich aktów, a stanowisko to było potwierdzane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyrok TSUE wyznacza nowy kierunek interpretacyjny, który musi zostać odzwierciedlony w działaniach administracji publicznej.
W odpowiedzi na wyrok przygotowany został projekt zmian w przepisach wykonawczych, dotyczących m.in. wzorów dokumentów stosowanych w rejestracji stanu cywilnego. Obowiązujące formularze posługują się kategoriami „kobieta” i „mężczyzna”, co uniemożliwia wpisanie małżeństw jednopłciowych. Planowane zmiany przewidują zastąpienie tych określeń neutralnymi pojęciami odnoszącymi się do małżonków, co ma umożliwić techniczne przeprowadzenie procedury.
Eksperci zwracają uwagę, że dostosowanie przepisów nie powinno być skomplikowane. Wskazują, że w praktyce chodzi przede wszystkim o zmianę rozporządzenia określającego wzory dokumentów, a nie o nowelizację ustaw. Obecne formularze uniemożliwiają wpisanie małżeństw jednopłciowych ze względu na używane w nich określenia, dlatego ich modyfikacja uznawana jest za kluczowy krok do wdrożenia wyroku.
Część prawników podkreśla jednocześnie, że obowiązek uznawania zagranicznych aktów stanu cywilnego wynikał już wcześniej z obowiązujących przepisów, a wyrok Trybunału jedynie potwierdził ten kierunek interpretacyjny. W ich ocenie transkrypcja jest najprostszym i najbardziej efektywnym narzędziem, które pozwala na realne korzystanie z praw wynikających ze stanu cywilnego w Polsce. Do czasu wejścia w życie nowych regulacji samorządy nie podejmują decyzji o transkrypcji takich aktów. Kraków deklaruje jednak gotowość do ich realizacji po wprowadzeniu odpowiednich rozwiązań prawnych i technicznych, co wpisuje się w szersze oczekiwanie na jednolite podejście w skali kraju.
Równolegle część spraw związanych z odmowami transkrypcji pozostaje przedmiotem postępowań sądowych. Jak informują władze miasta, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga o wznowienie jednego z postępowań zakończonych wcześniej odmową wpisu takiego małżeństwa do rejestru. Sprawa ta pokazuje, że problem nie ogranicza się wyłącznie do przyszłych decyzji, ale dotyczy również rozstrzygnięć podejmowanych w poprzednich latach.
