Muzeum Historii Medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum od lat działa w niewielkich pomieszczeniach przy ul. Radziwiłłowskiej. Dziś uczelnia alarmuje, że dalszy rozwój placówki bez nowej siedziby może okazać się niemożliwy. Powód? Tysiące cennych eksponatów czekają na zabezpieczenie, a kolejne historyczne zbiory trafiają do magazynów wraz z przenosinami klinik z Wesołej do nowego kampusu w Prokocimiu.
Muzeum Historii Medycyny to wyjątkowe miejsce na mapie Krakowa. Jest najstarszą tego typu placówką w Europie, a jego początki sięgają inicjatywy prof. Walerego Jaworskiego – wybitnego lekarza, uznawanego za twórcę polskiej gastrologii i pioniera nowoczesnego nauczania chorób wewnętrznych. Przez wiele dziesięcioleci muzeum nie posiadało stałej ekspozycji. Dopiero w 1990 roku przekazano mu kilka pomieszczeń na parterze Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego przy ul. Radziwiłłowskiej 4. Oficjalne otwarcie placówki nastąpiło 16 czerwca 1992 roku, a dokonał go ówczesny rektor Akademii Medycznej prof. Andrzej Szczeklik.
Dziś odwiedzający – głównie studenci kierunków medycznych i uczniowie szkół średnich – mogą oglądać bogate zbiory dokumentujące historię medycyny. Wśród eksponatów znajdują się dawne narzędzia chirurgiczne i diagnostyczne, wyposażenie gabinetów lekarskich, archiwalne fotografie, dokumenty oraz pamiątki związane z działalnością krakowskich klinik i katedr.
Szczególnie cennym eksponatem jest pochodzący z XVII wieku rozwieracz położniczy wykonany z kutego żelaza – speculum matricis. Muzeum posiada również największą w Polsce i jedną z największych w Europie kolekcji medali związanych z historią medycyny, a także bezcenne starodruki medyczne i historyczne dyplomy lekarskie, w tym wiedeński dyplom Józefa Dietla.
Problemem staje się jednak nie tylko brak miejsca na prezentację zbiorów, ale również ich przechowywanie i zabezpieczenie – Problem zabezpieczenia zbiorów, a w dalszej perspektywie stworzenia nowoczesnej ekspozycji, stał się szczególnie palący w ostatnich latach i ma związek zarówno z budową nowej siedziby Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, jak i konsekwentnie realizowanym programem rozbudowy Kampusu Medycznego UJ CM. Wraz z przenoszeniem się klinik i zakładów UJ CM z dzielnicy Wesoła do Prokocimia powstaje pilna konieczność zabezpieczenia wielu zbiorów o wartości historycznej pozostających dotąd w historycznych, opuszczanych budynkach pod opieką kierowników poszczególnych jednostek – podkreśla prof. Maciej Małecki, prorektor UJ ds. Collegium Medicum.
Chodzi o tysiące pozycji inwentarzowych, dla których obecnie brakuje odpowiedniego miejsca. To nie wszystko. Na przekazanie do muzeum czeka również unikatowa kolekcja dokumentująca historię polskiej radiologii. Jej twórca, prof. Andrzej Urbanik z Katedry Radiologii UJ CM, deklaruje gotowość przekazania zbioru obejmującego oryginalne aparaty RTG i USG.
W odpowiedzi na te wyzwania powstała koncepcja „Via Medicorum”. To projekt przygotowany przez Michała Chlipałę z Katedry Historii Medycyny UJ CM. Zakłada utworzenie szlaku edukacyjno-turystycznego biegnącego wzdłuż ul. Kopernika i obejmującego najważniejsze miejsca związane z historią krakowskiej medycyny w dzielnicy Wesoła. Centralnym elementem tego przedsięwzięcia miałoby być nowe Muzeum Historii Medycyny, ulokowane w jednym z historycznych budynków dawnego kompleksu klinicznego – Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom, powstał projekt „Via Medicorum”. Jego celem jest stworzenie szlaku edukacyjno-turystycznego biegnącego w osi ulicy Kopernika, obejmującego całą „medyczną mapę” dzielnicy Wesoła. Kluczowym elementem tego szlaku jest przyszłe Muzeum Historii Medycyny, którego lokalizacja w jednym z historycznych budynków klinicznych jest naturalną i logiczną potrzebą. Skala oraz wartość zbiorów mają ogromny potencjał, aby stworzyć nowoczesne, duże muzeum, które mogłoby w pełni, w szerszej i atrakcyjnej formule, zaprezentować to wyjątkowe dziedzictwo i stać się ważnym ośrodkiem nauki, edukacji oraz kultury w mieście – mówi prof. Ryszard Gryglewski, kierownik Katedry Historii Medycyny.
Jak podkreślają przedstawiciele Collegium Medicum, stawką nie jest wyłącznie zachowanie historycznych eksponatów. Muzeum pełni również ważną funkcję dydaktyczną. To tutaj studenci medycyny mogą poznawać historię swojego zawodu poprzez bezpośredni kontakt z autentycznymi przedmiotami, które przez dziesięciolecia służyły lekarzom i naukowcom. Uczelnia liczy, że w stworzenie nowej siedziby zaangażują się nie tylko jej władze, ale także miasto Kraków, samorząd województwa, samorząd lekarski oraz instytucje zainteresowane ochroną dziedzictwa naukowego. W ocenie autorów projektu potencjał przyszłego muzeum wykracza daleko poza funkcję akademicką. Mogłoby ono stać się kolejną ważną atrakcją edukacyjną i turystyczną Krakowa, przypominającą o roli miasta jako jednego z najważniejszych ośrodków medycznych i akademickich w Polsce.
