Kraków nie wybrał swojego patrona przypadkiem. Św. Józef został nim w momencie, gdy miasto było wyniszczone epidemiami, wojnami i wyludnieniem – a mieszkańcy szukali ratunku wszędzie, gdzie było to jeszcze możliwe.
Dziś, 19 marca, jego święto wraca w bardziej symbolicznej formie. Ulice zdobią biało-niebieskie flagi, tramwaje i autobusy wyjechały z chorągiewkami, a wieczorem miejskie obiekty rozświetlą się w barwach Krakowa. To jednak tylko zewnętrzna warstwa historii, która zaczęła się ponad 300 lat temu – w czasie jednego z największych kryzysów w dziejach miasta.
Zanim św. Józef został oficjalnym patronem, był już obecny w religijności krakowian. Najstarsze ślady jego kultu sięgają XI wieku – zachowane księgi liturgiczne z Wawelu zawierają modlitwy kierowane za jego wstawiennictwem. To pokazuje, że mieszkańcy od dawna traktowali go jako opiekuna w sprawach codziennych.
Z czasem ten kult się umacniał. W Krakowie funkcjonowały miejsca szczególnie związane ze św. Józefem, a wierni przypisywali mu realną pomoc w trudnych sytuacjach. To właśnie ten oddolny wymiar okazał się kluczowy, gdy miasto stanęło przed największym wyzwaniem.
Na przełomie XVII i XVIII wieku Kraków znalazł się w głębokim kryzysie. Epidemie i wojny, w tym najazdy szwedzkie, doprowadziły do śmierci dziesiątek tysięcy mieszkańców. Miasto się wyludniało, gospodarka słabła, a jego znaczenie stopniowo malało. W takich warunkach działania administracyjne przestawały wystarczać. Władze miasta zaczęły więc szukać także wsparcia duchowego. Część radnych należała do Arcybractwa św. Józefa i – przy wsparciu karmelitów bosych – zdecydowała się powierzyć miasto właśnie jemu. Wybór nie był przypadkowy.
Św. Józef był wówczas postrzegany jako opiekun i „żywiciel” – ktoś, kto zapewnia bezpieczeństwo i stabilność. W czasie głodu i niepewności taki symbol miał dla mieszkańców bardzo konkretne znaczenie. To nie był patron jednej sprawy, ale ktoś, do kogo można było zwrócić się z każdym problemem – od braku pracy po zagrożenie życia. Z czasem wśród mieszkańców utrwaliło się przekonanie, że pomoc rzeczywiście nadchodzi. Magistrat postanowił więc nadać tej decyzji formalny charakter i zwrócił się do Stolicy Apostolskiej. W 1715 roku papież Klemens XI zatwierdził patronat św. Józefa nad Krakowem. Po ogłoszeniu tej decyzji ulicami miasta przeszła uroczysta procesja, która zakończyła się w bazylice Mariackiej. Od tego momentu św. Józef stał się oficjalnym patronem Krakowa – wybranym nie z tradycji, ale z potrzeby chwili.
Dziś jego obecność w przestrzeni miasta jest mniej widoczna, ale wciąż realna. W Krakowie działają trzy sanktuaria poświęcone św. Józefowi – przy ul. Poselskiej, Rakowickiej i w Podgórzu. To miejsca, do których mieszkańcy wciąż przychodzą z konkretnymi sprawami: zdrowiem, pracą, problemami rodzinnymi.
Święto patrona ma dziś bardziej miejski i symboliczny charakter. W tym roku budynki miejskich jednostek i spółek zostały udekorowane flagami, a komunikacja miejska wyjechała na ulice z biało-niebieskimi chorągiewkami. Po zmroku w tych samych barwach podświetlone zostaną m.in. kładka o. Bernatka, TAURON Arena Kraków oraz wieża telewizyjna na Krzemionkach należąca do Emitela. To także kolejny element polityki miasta związanej z eksponowaniem symboli. Od sierpnia ubiegłego roku flagi państwowa, miejska i Unii Europejskiej są stale obecne na budynkach magistratu, a przed urzędem stoją maszty z pełnym zestawem flag. Zmieniono także rozmiar flagi państwowej na budynku urzędu.
Główne uroczystości zaplanowano na południe. O godzinie 12.00 pod pomnikiem Józefa Dietla przy magistracie złożone zostaną kwiaty. Pół godziny później, na placu Wolnica, odbędzie się wręczenie Medali św. Józefa. To wyróżnienie przyznawane przez środowiska rzemieślnicze i budowlane – nawiązujące do postaci świętego jako patrona pracy. Medal, zaprojektowany przez prof. Jerzego Nowakowskiego, jest kontynuacją wyróżnienia wręczonego w 2000 roku papieżowi Janowi Pawłowi II. Od 19 do 29 marca Mały Rynek zamieni się w przestrzeń Kiermaszu św. Józefa – wydarzenia nawiązującego do rzemieślniczych tradycji Krakowa.
