Niezgodne z przepisami decyzje kadrowe i organizacyjne, zawyżone wynagrodzenia wybranych pracowników, konflikt interesów przy zatrudnieniu, brak reakcji na sygnały o możliwym mobbingu oraz nieprawidłowości przy przetargach i sprzedaży alkoholu – to najważniejsze ustalenia kontroli Najwyższej Izby Kontroli w Operze Krakowskiej. W związku z wynikami kontroli NIK przygotowuje zawiadomienia m.in. do CBA, Państwowej Inspekcji Pracy, ZUS, Urzędu Zamówień Publicznych i Urzędu Miasta Krakowa.
Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki kontroli dotyczącej funkcjonowania Opery Krakowskiej. Kontrola została przeprowadzona na wniosek poselski oraz po skargach składanych przez osoby związane z instytucją. Obejmowała okres od 1 września 2022 roku do 31 grudnia 2024 roku, jednak kontrolerzy analizowali również dokumenty i zdarzenia spoza tego okresu, jeśli miały znaczenie dla prowadzonych ustaleń. Przedmiotem kontroli były organizacja i funkcjonowanie Opery, sposób zarządzania instytucją, zatrudnianie i wynagradzanie pracowników, gospodarowanie majątkiem oraz prowadzenie gospodarki finansowej.
Raport wskazuje na szereg nieprawidłowości. NIK opisuje „niezgodne z przepisami decyzje kadrowe i organizacyjne”, zatrudnienie pracownika mimo konfliktu interesów, znacznie zawyżone wynagrodzenia i dodatki funkcyjne dla wybranych pracowników oraz brak reakcji na sygnały o możliwym mobbingu. Kontrolerzy wskazali również nieprawidłowości przy udzielaniu zamówień publicznych oraz przypadki nielegalnej promocji alkoholu i jego sprzedaży bez wymaganych zezwoleń.
Kontrola wykazała, że dyrektor Opery dwukrotnie zmienił regulamin organizacyjny bez wymaganych opinii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego oraz związków zawodowych. Według ustaleń NIK rzeczywista organizacja instytucji odbiegała od struktury określonej w regulaminie. Pod koniec 2024 roku niemal jedna czwarta komórek organizacyjnych przewidzianych w strukturze nie miała zatrudnionych pracowników. Dopiero w styczniu 2025 roku powołano Radę Artystyczno-Programową, choć obowiązek jej funkcjonowania wynikał ze statutu Opery.
Raport odnosi się również do działalności dyrektora poza Operą Krakowską. W okresie objętym kontrolą kierował on Katedrą Dyrygentury Akademii Muzycznej w Bydgoszczy oraz prowadził działalność dyrygencką. NIK ustaliła, że od września 2022 roku do grudnia 2024 roku dyrygował co najmniej 70 spektaklami i koncertami Opery Krakowskiej. W 16 przypadkach odbyło się to bez wymaganej zgody władz samorządowych. Jednocześnie poprowadził 32 spektakle i koncerty poza Operą. Kontrolerzy zwrócili uwagę, że podpisana z Zarządem Województwa Małopolskiego umowa umożliwiała prowadzenie działalności edukacyjnej i dyrygenckiej poza Operą bez konieczności uzyskiwania zgody, nawet gdy mogła ona kolidować z obowiązkami dyrektora lub nosić znamiona działalności konkurencyjnej.
W raporcie opisano również zgłoszenie dotyczące zachowań mogących nosić znamiona mobbingu. Jeden z pracowników informował o wieloletnim, upokarzającym traktowaniu przez przełożonego w obecności współpracowników, rodziców i uczniów. Według ustaleń NIK kierownictwo Opery nie podjęło żadnych działań po otrzymaniu zgłoszenia, a pracownik zrezygnował z pracy w lipcu 2024 roku. Wśród zaleceń pokontrolnych znalazło się wprowadzenie rozwiązań organizacyjnych zapewniających właściwą reakcję na podobne zgłoszenia.
Kontrola objęła również sposób zatrudniania i wynagradzania pracowników. NIK ustaliła, że w 2023 roku dwie osoby zostały zatrudnione z pominięciem obowiązku publikacji ogłoszeń o naborze. Kontrolerzy zakwestionowali także warunki części rekrutacji. W jednym przypadku nie wymagano wyższego wykształcenia technicznego od zastępcy dyrektora do spraw technicznych, natomiast przy innych naborach określono bardzo wysokie wymagania dotyczące doświadczenia zawodowego. Raport wskazuje również, że część stanowisk obsadzono jeszcze przed ich formalnym utworzeniem w strukturze organizacyjnej Opery.
NIK przeanalizowała także sposób ustalania wynagrodzeń dwóch pracowników. Ich pensje zasadnicze przekraczały maksymalne stawki przewidziane w regulaminie wynagradzania, a od października 2022 roku do maja 2025 roku zostały zawyżone łącznie o blisko 160 tysięcy złotych. Kontrolerzy zakwestionowali również wysokość dodatków funkcyjnych przyznawanych tym osobom oraz sposób wypłacania ekwiwalentów za korzystanie z prywatnego sprzętu do celów służbowych.
Raport opisuje także przypadek konfliktu interesów. Koordynator impresariatu odpowiadał za organizację wydarzeń realizowanych przez Operę, a jednocześnie reprezentował fundację współpracującą z instytucją przy organizacji tych samych przedsięwzięć. Zdaniem NIK dokumentacja tej współpracy była niewystarczająca do oceny zakresu wykonanych usług i uzyskanych przez Operę przychodów.
Kontrolerzy odnieśli się również do ustaleń wcześniejszej kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, która wykazała, że dziesięć osób zatrudnionych w Studiu Baletowym wykonywało pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, choć charakter ich obowiązków odpowiadał stosunkowi pracy. W ocenie NIK działania podjęte przez Operę po kontroli PIP były niewystarczające.
Zastrzeżenia dotyczyły także wypłacania ryczałtów za korzystanie z prywatnych samochodów do celów służbowych. W okresie od września 2022 roku do sierpnia 2024 roku siedmiu osobom z kadry kierowniczej wypłacono z tego tytułu niemal 21 tysięcy złotych. Mimo zakończenia wypłat środki nie zostały zwrócone do zakończenia kontroli, a NIK uznała brak działań w celu ich odzyskania za przejaw nierzetelności.
W związku z wynikami kontroli Izba przygotowuje zawiadomienia m.in. do Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Państwowej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych, Urzędu Zamówień Publicznych oraz Urzędu Miasta Krakowa.
