Z najnowszego raportu Banku Gospodarstwa Krajowego o odporności samorządów wynika, że Kraków należy do najbardziej zagrożonych miast w Polsce. Choć formalnie klasyfikowany jest jako jednostka „zagrożona, ale odporna”, dane przedstawione w opracowaniu pokazują, że stolica Małopolski balansuje na granicy wydolności w kilku kluczowych obszarach: humanitarnym, zdrowotnym i społecznym.
Raport BGK „Odporność samorządów 2025” analizuje 2477 gmin i miast w Polsce, uwzględniając czynniki ekonomiczne, infrastrukturalne, społeczne i demograficzne. Celem opracowania jest określenie, jak poszczególne samorządy radzą sobie z zagrożeniami i w jakim stopniu są przygotowane na wstrząsy zewnętrzne – od kryzysów ekonomicznych po humanitarne i militarne. Kraków, obok Warszawy, Gdańska, Wrocławia i Poznania, został wskazany jako przykład miasta o dużym potencjale reagowania, ale jednocześnie wyjątkowo wysokim poziomie ekspozycji na zagrożenia.
Najwyższe wartości wskaźników ryzyka dotyczą sfery humanitarnej, czyli tej, która obejmuje migracje, napływ ludności, sytuacje kryzysowe związane z uchodźcami, niedobór mieszkań oraz obciążenie systemów pomocy społecznej. Według raportu najbardziej zagrożone w skali kraju są największe miasta: Warszawa, Gdańsk i Kraków. Średni indeks zagrożenia humanitarnego dla miast na prawach powiatu wynosi 36,9 punktu, podczas gdy średnia krajowa to 27,5. Tak duża różnica pokazuje, że metropolie – mimo zasobów finansowych – są szczególnie narażone na przeciążenie swoich systemów w przypadku kolejnej fali migracyjnej.
W raporcie podkreślono, że obciążenie infrastruktury społecznej w największych miastach utrzymuje się na wysokim poziomie od 2022 roku. Wtedy to, w związku z wojną w Ukrainie, Kraków przyjął dziesiątki tysięcy uchodźców, zapewniając im zakwaterowanie, pomoc socjalną, edukację i opiekę zdrowotną. W kolejnych latach sytuacja częściowo się ustabilizowała, jednak BGK zauważa, że miasta takie jak Kraków nadal działają „w trybie kryzysowym”, z systemem wsparcia, który nie wrócił do stanu równowagi. Dodatkowym obciążeniem pozostaje rynek mieszkaniowy – brak dostępnych lokali i rosnące koszty wynajmu zwiększają presję zarówno na mieszkańców, jak i na samorząd.
Kraków został również zaliczony do grupy miast zagrożonych w kategoriach militarnych i zdrowotnych. W ocenie BGK ośrodki takie jak Kraków, Wrocław, Warszawa, Gdańsk i Poznań należą do miast strategicznych – silnie zurbanizowanych, dobrze skomunikowanych i o dużym znaczeniu administracyjnym. To czynniki, które sprzyjają rozwojowi, ale jednocześnie zwiększają ryzyko destabilizacji w sytuacji konfliktu lub cyberataku. Autorzy raportu określają te miasta jako „zagrożone, ale odporne”, co w praktyce oznacza, że posiadają odpowiednie procedury i strukturę zarządzania kryzysowego, lecz ich położenie i znaczenie czynią je potencjalnymi celami w razie poważniejszego kryzysu militarnego.
TYLKO U NAS: Miasto bez zapasów na wypadek kryzysu. Kuriozalne tłumaczenia władz Krakowa
W obszarze zdrowotnym sytuacja Krakowa od lat pozostaje niepokojąca. Indeks zagrożenia zdrowotnego w raporcie BGK jest najwyższy w regionach dotkniętych zanieczyszczeniem powietrza. To bezpośrednio odnosi się do problemu smogu, z którym miasto zmaga się od lat mimo wprowadzonych ograniczeń w ogrzewaniu paliwami stałymi. Zanieczyszczenie powietrza, połączone z postępującym starzeniem się ludności i rosnącym obciążeniem systemu ochrony zdrowia, tworzy – jak wskazuje BGK – „złożone ryzyko zdrowotne”, mogące w przyszłości ograniczyć zdolność samorządu do zapewnienia opieki na odpowiednim poziomie.
Raport nie ogranicza się jednak do diagnozy zagrożeń, lecz analizuje również czynniki odporności. W tym zakresie Kraków wypada lepiej – posiada rozbudowaną infrastrukturę, relatywnie stabilne finanse i sprawny system administracyjny. To elementy, które zwiększają jego zdolność reagowania na wstrząsy, ale nie eliminują ryzyka. Autorzy dokumentu zwracają uwagę, że w przypadku największych miast odporność często jest pozorna, ponieważ wynika z dużej skali działania, a nie z realnej rezerwy zasobów. Oznacza to, że w sytuacji długotrwałego kryzysu – np. nowej fali migracyjnej, wzrostu kosztów energii czy przeciążenia infrastruktury komunalnej – Kraków może nie być w stanie utrzymać dotychczasowego poziomu usług publicznych.
WARTO PRZECZYTAĆ: Kraków wobec zagrożeń. Mieszkańcy pytają o schrony, prezydent odpowiada o planach
Z perspektywy mieszkańców wnioski raportu można odczytać jako ostrzeżenie. Kraków nie znajduje się w kryzysie, ale jego odporność przestaje być trwałą cechą, a staje się zmienną zależną od zewnętrznych czynników. W sytuacji, gdy wojna w Ukrainie wciąż trwa, a migracja wewnętrzna i międzynarodowa nie maleje, ryzyko ponownego przeciążenia systemu społecznego jest realne. BGK nie wskazuje konkretnych rozwiązań, lecz sugeruje konieczność inwestycji w dostępność mieszkań, rozwój zaplecza zdrowotnego i wzmocnienie infrastruktury opieki społecznej. Raport „Odporność samorządów 2025” jest więc w przypadku Krakowa nie tyle potwierdzeniem siły, ile przypomnieniem o jej ograniczeniach. Miasto uchodzi za jedno z najlepiej zorganizowanych w kraju, ale według autorów dokumentu to właśnie takie ośrodki mogą najdotkliwiej odczuć skutki kolejnych kryzysów. Odporność, jak wynika z analizy BGK, nie jest już gwarancją bezpieczeństwa – zwłaszcza tam, gdzie granice systemu społecznego zostały już dawno osiągnięte.
Cały raport dostępny jest na stronie BGK.
