Prawie dwa lata po wyborach samorządowych z kwietnia 2024 roku, w których zwyciężył Aleksander Miszalski, miasto ogłosiło pierwszy otwarty konkurs na stanowisko Rzecznika Praw Lokatorów. Ogłoszenie pojawiło się na początku marca 2026 roku – w czasie najpoważniejszych od lat protestów lokatorskich na Kazimierzu oraz w trakcie trwającej zbiórki podpisów pod wnioskiem o referendum w sprawie odwołania prezydenta i rady miasta.
W kampanii wyborczej w 2024 roku dzisiejszy prezydent Krakowa Aleksander Miszalski zapowiadał powołanie Rzecznika Praw Lokatorów jako element wzmocnienia ochrony najemców. Argumentował, że organizacje pozarządowe od lat sygnalizują potrzebę systemowego wsparcia mieszkańców w kontaktach z magistratem i prywatnymi właścicielami nieruchomości. Wskazywał również, że podobne rozwiązania funkcjonują w innych dużych miastach i mogą zostać przeniesione na grunt krakowski.
Od tych deklaracji minęły niemal 22 miesiące. W tym czasie temat praw lokatorów wielokrotnie wracał – przy okazji sporów o czynsze, najem krótkoterminowy czy kolejne przekształcenia kamienic w funkcje komercyjne. Formalnego konkursu jednak nie było.
Sytuacja zmieniła się dopiero pod koniec lutego i na początku marca tego roku. Wtedy w centrum debaty znalazła się sprawa kamienic przy ul. Józefa i Bożego Ciała na Kazimierzu. Lokatorzy sprzeciwili się planom przekształcenia budynków w hotel. W krótkim czasie organizowano pikiety i happeningi, a temat stał się jednym z głównych wątków miejskiej polityki. Protesty zgromadziły – według organizatorów – kilka tysięcy osób i uruchomiły szeroką dyskusję o tym, jakie narzędzia miasto ma w sporach między najemcami a właścicielami.
Sednem konfliktu są zabytkowe kamienice należące do Zakonu Kanoników Regularnych Laterańskich. W 2011 roku zostały one wydzierżawione na 70 lat spółce De Silva Haus. Firma planuje przekształcić ten fragment kwartału w pięciogwiazdkowy hotel z zapleczem konferencyjnym. Inwestor przekonuje, że działa zgodnie z prawem. Obowiązujący od 8 grudnia 2017 roku miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru „Kazimierz” dopuszcza w tym miejscu zabudowę mieszkaniowo-usługową. A hotel – w ocenie spółki – mieści się w kategorii usług. Problem w tym, że dla wielu mieszkańców to nie kwestia paragrafów, lecz kierunku, w jakim zmienia się dzielnica. Ich zdaniem kolejny luksusowy hotel w tej części Kazimierza oznacza dalszy wzrost czynszów, presję na wyprowadzki i pogłębianie procesu, który od lat zmienia charakter okolicy. Sytuacja zaostrzyła się w połowie lutego, gdy pojawiły się informacje o wypowiedzeniach umów najmu dla lokatorów. Sprawą zajęli się miejscy radni – składano interpelacje, pytano o sytuację mieszkańców i możliwości wsparcia prawnego.
Kolejny protest na Kazimierzu. Mieszkańcy sprzeciwiają się budowie hotelu (Galeria) – Puls Krakowa
Równolegle trwała zbiórka podpisów pod wnioskiem o referendum w sprawie odwołania władz miasta. Organizatorzy inicjatywy ReferendumKrk poinformowali w poniedziałek o rekordowym dniu zbiórki podpisów pod wnioskiem o referendum w sprawie odwołania Prezydenta Miasta Krakowa oraz Rady Miasta Krakowa. W sobotę zebrano 5 147 podpisów – to najwyższy dobowy wynik od początku akcji.
W tej atmosferze prezydent zapowiedział pakiet działań: uruchomienie bezpłatnych porad prawnych dla lokatorów spornej kamienicy, wniosek o zmianę miejscowego planu zagospodarowania oraz – kilka dni później – ogłoszenie konkursu na Rzecznika Praw Lokatorów. Zgodnie z opublikowanym ogłoszeniem stanowisko zostanie ulokowane w Wydziale Mieszkalnictwa Urzędu Miasta Krakowa. Rzecznik ma udzielać wsparcia informacyjnego mieszkańcom w sprawach lokalowych, monitorować miejskie programy mieszkaniowe, opiniować działania wydziału oraz proponować zmiany w zarządzaniu zasobem komunalnym.
Wymagania są precyzyjne: wykształcenie prawnicze, minimum czteroletni staż pracy oraz doświadczenie związane z prawem mieszkaniowym, najmem lub finansami publicznymi. Kandydaci muszą także przedstawić autorską koncepcję wykonywania obowiązków. Dokumenty można składać do 31 marca 2026 roku. Wynagrodzenie zasadnicze określono na poziomie od 9 do 11 tys. zł brutto miesięcznie, w zależności od stażu pracy. Do tego dochodzi dodatek stażowy w wysokości od 5 do 20 proc. oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne.
Termin składania dokumentów upływa 31 marca. Rozstrzygnięcia konkursu można spodziewać się w kwietniu, ewentualnie na przełomie kwietnia i maja.
W Warszawa od lat działają wyspecjalizowane struktury zajmujące się wsparciem lokatorów oraz system stałych porad prawnych finansowanych przez miasto. We Wrocław funkcjonują dedykowane komórki obsługujące sprawy najemców w ramach polityki mieszkaniowej, podobnie jak w Poznań i Łódź, gdzie wsparcie lokatorskie zostało instytucjonalnie uporządkowane wcześniej. Na tym tle Kraków dopiero w 2026 roku uruchamia konkurs na własnego rzecznika.
