W Krakowie można już wszystko. Nawet uprawiać warzywa przy jednej z najbardziej ruchliwych arterii miasta. Przed Muzeum Narodowe w Krakowie ma powstać ogólnodostępny warzywnik. Pomysł jest efektowny, ekologiczny i dobrze wygląda na wizualizacjach. Problem w tym, że znacznie trudniej wyobrazić sobie, kto będzie chciał to potem zjeść.
Za koncepcją stoi zespół Miejskiej Ogrodniczki Krakowa kierowany przez Katarzynę Opałkę. Projekt zakłada przebudowę dużej części placu: więcej zieleni w gruncie, rabaty, pergole dające cień, miejsca do odpoczynku i – jako jeden z elementów – warzywnik dostępny dla mieszkańców. To rozwinięcie wcześniejszych działań w ramach „Jadalnego Krakowa”, tylko tym razem w wersji bardziej trwałej.
I tu zaczyna się właściwa historia. Bo o ile zasadzić można wszystko, o tyle trudniej odpowiedzieć na pytanie, co z tym potem zrobić. A dokładniej: czy ktoś naprawdę będzie chciał to zjeść.
Plac przed muzeum nie jest spokojnym ogrodem społecznym, tylko fragmentem miasta, przez który nieustannie przelewa się ruch. I to nie jest szczegół, który można pominąć. To punkt wyjścia. Warzywa rosnące przy alejach Mickiewicza i 3 Maja będą miały stały kontakt z tym, co unosi się w powietrzu – pyłami zawieszonymi, spalinami, metalami ciężkimi. Szczególnie dotyczy to roślin liściastych, które zbierają wszystko na swojej powierzchni. W tym przypadku „świeże” niekoniecznie oznacza to samo, co w ogródku za miastem.
A dalej wcale nie robi się spokojniej. To przestrzeń publiczna, więc dostęp do roślin będzie miał każdy. Ktoś dotknie, ktoś zerwie, ktoś przejdzie obok z psem. Do tego dochodzi kwestia odpowiedzialności – projekt zakłada współprowadzenie upraw przez mieszkańców i instytucję. Brzmi dobrze, ale w praktyce oznacza brak jednego gospodarza i brak jednej kontroli nad tym, co trafia do gleby i na rośliny. W przypadku żywności to nie jest detal.
I wreszcie coś, czego nie da się ująć w dokumentacji projektowej: zwykła, ludzka nieufność. Nawet jeśli wszystko będzie zgodne z zasadami, wielu mieszkańców i tak się zawaha. Bo to rośnie przy ulicy. Bo obok jadą samochody. Bo to centrum miasta, a nie ogród. I tego wrażenia nie zmieni ani koncepcja, ani najlepiej zaprojektowana przestrzeń.
Oczywiście, sam pomysł zazielenienia placu ma sens. Więcej roślin, cień, miejsca do odpoczynku – to są rzeczy potrzebne i oczekiwane. Problem w tym, że warzywnik przestaje być dodatkiem, a zaczyna być symbolem. Symbolem miasta, które chce być ekologiczne i nowoczesne, ale czasem gubi gdzieś po drodze zdrowy rozsądek użytkownika.
To zresztą dość charakterystyczne dla Krakowa – najpierw pojawia się koncepcja, potem wizualizacja, a dopiero na końcu pytanie, czy to w ogóle będzie działać w praktyce. Kraków coraz częściej próbuje być jednocześnie zielony, innowacyjny i wspólnotowy – czasem wszystko naraz, nawet jeśli te cele nie zawsze się ze sobą składają.
Bo na końcu zostaje jedno pytanie: jeśli coś urośnie przed muzeum, to czy ktokolwiek będzie chciał to zjeść?
Być może odpowiedź przyniesie sama Miejska Ogrodniczka. Może kiedy wszystko już wyrośnie, zaprosi mieszkańców na wspólną sałatkę – tuż przed wejściem do muzeum. I wtedy, na oczach wszystkich, weźmie pierwszy kęs.
